home.waarnemingen.prikbord+nieuws.activiteiten.afdeling.werkgroepen.links.
- Roden
instituut voor natuureducatie en duurzaamheid
        contact                    redactie                   zoeken
contact
redactie
zoeken

Natuurgidsen Werkgroep

Excursieverslagen

Zondag 15 februari 2015: Winterwandeling rondom het Lieversche Diep

 

Om 13.30 was het verzamelen geblazen op de grote parkeerplaats aan de Mensingheweg. Voor de aangekondigde winterwandeling van goed 2,5 uur kwamen zo'n 10 personen opdagen. De geschatte duur van de wandeling in acht genomen moesten dit dus wel echte wandelaars zijn. En dat was ook zo en in een lekkere flinke wandeling hadden ze dan ook allemaal erg veel zin. Veel enthousiasme dus en alvast een goed begin.

 

De wandelexcursie werd geleid door Immy Boonstra, Cees Koelewijn en Felix van Dooren.

Tijdens de tocht zal de aandacht vooral gericht worden op het (karakteristieke) beekdal van het Lieversche Diep. Het beekgedeelte tussen de (voormalige) stuw bij Lieveren en de stuw bij het Sterrebosch behoort landschappelijk gezien tot een van de best bewaarde beekdalen van ons land. Hier meandert de beek nog in zijn oorspronkelijke vorm. De aangrenzende laag gelegen graslanden (maat-landen, zoals de Hazematen) herbergen een unieke flora. En het is met name de relatief steile overgang naar het Mensingebos die het geheel zo bijzonder maakt. Bij het tweede deel van de tocht zal de aandacht vooral uitgaan naar het kortgeleden heringerichte beekdal van het Lieversche Diep tussen Alteveer en Lieveren. Voor wie daar recent nog niet geweest was: een nieuwe kennismaking!

 

Na het oversteken van de Mensingheweg werd koers gezet via het Sterrebosch naar de Stuw aldaar. Omdat de wandeling wat frisjes begon, werd al er meteen flink de pas in gezet. Bij de stuw met vistrap is het contrast goed te zien tussen het gekanaliseerde noordelijk gedeelte van het Diep en het fraaie nog meanderende en oorspronkelijke zuidelijke deel. De wandelaars stonden hier even bij stil en konden de tegenstelling tussen een geordend en rationeel landschap in het noorden en een ongeordende en meer natuurlijke variant in het zuiden hier goed tot zich laten doordringen. Via de Scharenhulse Dijk en de Zwarte Weg ging de route verder naar de brug over het Lieversche Diep. Vanaf de Zwarte Weg kun je het beekdal ook echt als dal beleven. Ook al is het reliëf bij een laaglandbeek soms nauwelijks zichtbaar, hier zie je de maat-landen en graslanden aan de overzijde van de beek duidelijk naar boven lopen. Door het eeuwenlange schuren en kronkelen van de beek is een fraaie dal-insnijding ontstaan, die je hier zonder al te veel moeite kunt waarnemen. Staande op de brug en achtereenvolgens kijkend in de richting Lieveren en dan richting Roden, komt deze gewaarwording nog veel duidelijker naar voren.

 

 

We zouden verder wandelen via het Mensinghebos in de richting van het beekdal bij Alteveer, maar we ontkwamen er niet aan om toch even stil te staan bij de beroemde en indrukwekkende Dikke Eik van Roden. Fantastisch, dat zo'n boom -van naar schatting 350 jaar oud- het al die jaren heeft kunnen uithouden en dat hij er ook nog steeds erg vitaal en vrijwel ongeschonden bijstaat!

 

Zoals Cees eerder had aangegeven, haakte hij, vanwege verplichtingen elders, even voorbij de Dikke Eik af. Het tweede gedeelte van de tocht moesten de deelnemers het dus slechts doen met de gidsen Immy en Felix. De tocht vervolgde via het fraaie Moltmakers stuk, langs de oostelijke rand van het bos in zuidelijke richting naar het beekdal bij Alteveer. Hier manifesteert zich op de overgang van het bos naar de maatlanden een fikse 'steilrand'. Ooit stroomde het Lieversche Diep hier vlak onder langs en dat zorgde door de sterk schurende werking van het water voor deze relatief gezien steile erosie-helling.

Halverwege langs deze steilrand bogen we even links af naar een misschien minder bekende, maar niettemin toch zeer indrukwekkende boom. De omvang van het 'onderstel' van deze opnieuw uitgestoelde eik laat zien dat we ook hier met een hoge ouderdom te doen moeten hebben. Mogelijk stamt hij uit dezelfde tijd als de Dikke Eik, wie zal het zeggen!

 

Na deze korte tussenstop ging de route verder naar het einddoel van onze winterwandeling: het heringerichte gebied tussen Alteveer en Lieveren. Van het in een grijs verleden ooit gekanaliseerde beekgedeelte van het Groote Diep is hier nu vrijwel niets meer terug te vinden. De oude nog gave, maar wel afgesneden, meanders waren bij de kanalisatie destijds gelukkig niet (geheel) gedempt, zodat die nu na wat aanpassingen eenvoudig weer als beekloop dienst konden doen. Het gekanaliseerde deel is volledig gedempt en weer vervangen door deze oude en enkele deels nieuw uitgegraven meanders. In de meanders zijn ook her en der kleine drempels opgeworpen om nog wat extra waterweerstand te introduceren. De oude (achterhaalde) visie van 'het water zo snel mogelijk naar benedenstrooms wegwerken' is hier vervangen door de (gangbare) nieuwe visie van 'water zoveel mogelijk bovenstrooms vasthouden en vervolgens over langere tijd langzaam naar benedenstrooms laten wegstromen'. Ten opzichte van een korte, rechte beekloop heeft een langere beek veel meer stroomweerstand en daarnaast levert een langere beek ook nog eens meer wateropslagcapaciteit op. Dus eigenlijk vangt men op deze manier twee vliegen in een klap. Zo wordt wateroverlast in laaggelegen benedenstroomse gebieden voorkomen.

De wandelaars konden al deze veranderingen goed in zich opnemen tijdens het lopen van een fraaie wandellus (met enkele leerzame tussenstops) door dit geheel hernieuwde landschap. Na dit instructieve deel van de route werd de echte wandeling -met flink de pas erin- weer hervat. Het ging via Alteveer en het Mensingebos weer terug naar het startpunt. Na zo'n kleine 2,5 uur genieten konden de deelnemers (en zeker ook de gidsen) weer voldaan huiswaarts keren.

Een prachtige wandeling en zeer zeker voor herhaling vatbaar!

Felix van Dooren, natuurgids.

 

Zondag 8 maart 2015: Knoppen-excursie rondom de Kanovijver

 

Het was uitzonderlijk mooi weer op deze dag. De eerste lentedag van 2015 zou je kunnen zeggen! Omdat de meeste mensen waarschijnlijk op die dag kozen voor heerlijk zitten in de tuin in het eerste prille zonnetje of voor lekker voorjaarstuinieren, was de opkomst voor deze excursie niet bijster hoog. Maar toch kwamen nog 5 ‘enthousiastelingen’ op deze excursie af. Immy Boonstra, Herman de Heer en Felix van Dooren traden op als gids. Het thema van deze excursie was ‘knoppen en winterkenmerken van bomen en stuiken’. Hierbij stond de vraag centraal of een boom of struik op naam gebracht zou kunnen worden aan de hand van zijn knoppen en/of andere winterkenmerken zoals schors, stekels of doorns, bladlittekens e.d. Om een en ander voor de deelnemers gemakkelijker te maken werd vooraf een eenvoudige ‘knoppentabel’ uitgereikt, waarmee de boom of struik op naam kon worden gebracht.

 

Als start voor deze ‘doe-excursie’ gaf Immy een fraaie inleiding over de bouw en samenstelling van een knop met behulp van het ‘Veld Informatie Display’ (VID, zie foto). Daarna vervolgde Felix deze inleiding met een uitleg over de opzet en het gebruik van de uitgereikte knoppentabel. Dus na deze inleiding gingen we ‘gepokt en gemazeld’ op pad. De eerste de beste boom die we tegenkwamen werd meteen bekeken en gezamenlijk werd een poging gedaan om met de knoppentabel in de hand deze boom op naam te brengen. Achtereenvolgens kozen we: 1. knoppen verspreid (dus niet tegenover elkaar), 2. knoppen in spiraalstand (dus niet in twee rijen), 3. Geen doorns of stekels, 4. knoppen gesteeld, 5.  Knoppen dik, paarsachtig gekleurd  → ‘bingo!’ → de Els.

 

Per gevonden soort gaf Herman nog extra informatie over de betreffende boom of struik.  Bij de Els was dat bijvoorbeeld de 3-talligheid van de spiraalstand van de knoppen: elke opvolgende knop staat steeds 120° verder gedraaid aan de tak, zodat de vierde knop weer precies boven de eerste staat. Herman gaf aan dat dat ook mooi te zien was door vanaf het uiteinde van een tak van de Els in het verlengde van die tak te kijken; je ziet dan duidelijk dat de zijtakjes als ‘spaken’ in drie richtingen staan (zoals in het Mercedeslogo, zie ook de foto).  Zo blijkt de Eik 5-tallig te zijn. De knoppen staan nu spiraalsgewijs om de 72°, de zesde knop weer recht boven de eerste. Bij bijna alle op naam gebrachte bomen en struiken kregen de deelnemers op deze manier heel veel interessante wetenswaardige informatie aangereikt, waarmee de determinatie nog eens extra kon worden bevestigd. Ook het verschil tussen stekels en doorns moest worden onderscheiden (zie foto). Roosachtigen (zoals Braam, Framboos en Hondsroos) hebben stekels. Die zijn eenvoudig los te breken, omdat ze niet met het hout van de twijg verbonden zijn, maar een oppervlakkig uitsteeksel zijn van de schors. Een doorn (zoals bij Meidoorn en Sleedoorn) daarentegen is in feite een soort zijtakje dat uitloopt in een zeer scherpe punt. Dat de doorn het karakter heeft van een takje is meestal ook goed te zien aan het feit dat er vaak zijknoppen aan groeien (zie foto). Ook werd de aandacht gericht op de per boom of struik karakteristieke bladlittekens.

 

 

 

 

 

Naast de eerder genoemde Els, Eik, Braam, Meidoorn en Sleedoorn bekeken we ook in detail de Es, Hazelaar, Vuilboom, Rode kornoelje, Berk, Beuk, Esdoorn, Kamperfoelie, Lijsterbes, Vogelkers, Vlier, Kardinaalsmuts en ook enkele wat moeilijker van elkaar te onderscheiden Wilgen- en Populierensoorten. Erg leuk om van al deze soorten de overeenkomsten en de verschillen de revue te laten passeren.

 

Dat de deelnemers attent gemaakt werden op al deze verschillende winterkenmerken werd door hen zeer gewaardeerd. Men had niet verwacht dat er juist in de (ogenschijnlijk saaie, sombere) winterperiode nog zoveel interessants was waar te nemen. Af en toe namen we ook even de rust om wat rond te kijken en te genieten van het bij de kanovijver aanwezige parkachtige landschap. Iedereen ging dan ook na ca. 2 uur actief bezig te zijn geweest met het bestuderen en analyseren van knoppen en andere winterkenmerken met een heel voldaan gevoel weer huiswaarts. Omdat het erg leuke interacties oplevert tussen de deelnemers en de gidsen, wordt deze ‘doe-excursie’ volgend jaar zeker weer opnieuw georganiseerd, dat staat nu al vast!

Felix van Dooren, natuurgids.

volgende pagina >>

volgende pagina >>