home.waarnemingen.prikbord+nieuws.activiteiten.afdeling.werkgroepen.links.
- Roden
instituut voor natuureducatie en duurzaamheid
        contact                    redactie                   zoeken
contact
redactie
zoeken

Natuurgidsen Werkgroep

Excursieverslagen Vervolg1

   <<  vorige pagina

Zondag 19 april 2015:  Voorjaarsexcursie in De Kleibosch

 

De weersomstandigheden bleken die dag optimaal te zijn voor voor een hele mooi excursie, die in het teken stond van het voorjaar.  De start was gepland om 14.00 uur vanaf boerderij Tichelwerk in Foxwolde en er verschenen op het erf van de historische boerderij 18 deelnemers, waaronder 2 kinderen. De excursie werd geleid door de IVN gidsen van de Stichting het Drentse Landschap, Cees Koelewijn en Felix van Dooren, in samenwerking met Arjen Boer van het Biologisch Melkveebedrijf Ande Niedijk, tevens de pachter/beheerder van Tichelwerk en omliggende graslanden.

 

Het natuurreservaat 'De Kleibosch' is in de afgelopen twee jaar voor een belangrijk deel heringericht. De wijzigingen vloeiden voort uit veranderende inzichten over waterbeheer in het landelijk gebied. De achterhaalde visie van overtollig 'hemelwater zo snel mogelijk afvoeren' is vervangen door de visie van 'water zo lang mogelijk vasthouden'. Daartoe worden in het landelijk gebied her en der waterbergingsvlakten voor tijdelijke opvang van het water ingericht door dijken plaatselijk te verwijderen of te verlagen en slenken te graven. Oorspronkelijke meanders van (gekanaliseerde) beken worden opnieuw uitgediept en verbonden. Door het nieuw ontstane bochtige karakter krijgt de beek zelf een hogere wateropslagcapaciteit, maar daarnaast ook een veel grotere stromingsweerstand, waardoor het water bovenstrooms langer vastgehouden wordt en minder snel wegstroomt.

 

Het heeft even geduurd voordat in het Kleiboschgebied met deze herinrichting kon worden begonnen. Een en ander hing samen met het versnipperde bezit van reservaatsgronden in het gebied. Door een lokale ruil(verkaveling) van gronden tussen de Stichting HDL en een reguliere boer in het gebied heeft de Stichting nu een aaneengesloten gebied verkregen dat volledig grenst aan het Peizerdiep. Pas nu werd het mogelijk om de waterhuishouding ingrijpend te veranderen. Parallel aan het Peizediep is een brede slenk gegraven en om deze slenk te verbinden met het Peizerdiep zijn de dijken plaatselijk verwijderd en verlaagd. Op deze manier is een moerassige overstromingsvlakte ontstaan. Vooralsnog is er gekozen voor een autonome ontwikkeling met zo weinig mogelijk ingrijpen, maar hoe dit gebied zich precies (ecologisch) gaat ontwikkelen zal de toekomst nog uit moeten wijzen. Voor de deelnemers aan deze (en toekomstige) excursie(s) zal het zeker interessant zijn om te volgen wat er daar allemaal gebeurt. Omdat het een omvangrijk gebied is, moet wel alles vanaf een afstand worden bekeken. Om de situatie toch enigszins te verduidelijken hebben de gidsen d.m.v. het Veld Informatie Display kaartmateriaal gepresenteerd om de plaats van De kleibosch in het complete beekdalstelsel nader toe te lichten en dat werkte gezien de reacties van de excursiedeelnemers heel verhelderend.

 

Naast de overstromingsvlakte zijn er in het natuurreservaat nog twee gebieden te onderscheiden. Dit zijn het Kleinschalig cultuurlandschap en het Parkachtig natuurlandschap. In beide gebieden wordt een eigen aangepaste vorm van agrarisch natuurbeheer toegepast. Dat beheer wordt zoals hierboven al aangegeven uitgevoerd door de pachter, Arjen Boer. Het is een beheer van begrazing en maaien. Plaatselijk wordt ook bemesting toegepast met vaste mest uit de eigen potstal van Tichelwerk. De grazers zijn koeien van een heel oud en sober ras, namelijk Groninger Blaarkoppen. Arjen liet de deelnemers kennismaken met dit fraai ogende runderras en ook hoe hij deze dieren inzet bij het beheer. Het is ook altijd erg leuk om te zien hoe nieuwsgierig de koeien blijken zijn en hoe dicht ze uiteindelijk naderen, als Arjen zijn verhaal doet. Het lijkt erop dat ze niets van het verhaal, dat ze ongetwijfeld al eens eerder van hem gehoord hebben, willen missen! Aan de hand van het Veld Informatie Display legden de gidsen uit wat het effect is van begrazing op de weidevegetatie en waarom uiteindelijk de grassen ten gevolge van die begrazing bevoordeeld worden ten opzichte van andere planten.

 

 

Natuurlijk konden we juist in het voorjaar niet om een bezoek heen van een van de bospercelen, waaraan het reservaat zijn naam dankt. Door de aanwezige potklei in de ondiepe ondergrond is de boden rijk aan mineralen en kalk. Dat heeft tot gevolg dat zich voor drentse begrippen een rijke bosflora heeft ontwikkeld. In het voorjaar is vooral de weelderige bloei van de Bosanemonen overweldigend, dat moet je gezien hebben. En heb je het ooit gezien, dan wil je het waarschijnlijk volgend jaar opnieuw zien, zo mooi! Nu troffen we het enorm, omdat de aanwezige voorjaarszon er voor zorgde dat alle bloempjes wagenwijd open stonden, een prachtig gezicht!

 

Na afloop van de excursie werd er nog volop nagepraat bij Tichelwerk onder het genot van een kop koffie of thee met koek. Iedereen ging na afloop dan ook voldaan naar huis en men vond het een prachtige en leerzame wandeling, vooral ook omdat men hierbij op plaatsen kon komen die normaal voor het publiek niet toegankelijk zijn.

Felix van Dooren, Natuurgids HDL

Zondag 18 oktober:    Verslag ‘Paddestoelen-excursie’

 

Ondanks de regenachtige omstandigheden kwamen er toch 25 personen, waarvan bijna de helft kinderen, op deze excursie af. En die hadden er dus echt zin in, anders waren ze wel lekker droog thuis gebleven! De excursie werd geleid door de natuurgidsen Immy Boonstra en Felix van Dooren.

 

Na een korte introductie met behulp van het veld informatie display over (de ecologie van) paddestoelen gingen we op pad. Vooral de indeling naar leefomstandigheden van paddestoelen in 3 hoofdgroepen (Samenlevers, Opruimers en Parasieten) is een interessant aanknopingspunt om het grote belang van deze organismen voor het leven op aarde goed onder de aandacht te brengen.

 

Bij het ‘voorlopen’ van deze excursie (samen met onze paddestoelenspecialist, Cees Koelewijn), inventariseerden we ruwweg zo’n 70 verschillende soorten op het te wandelen traject, dus er was best heel wat te zien. En er waren ook heel leuke en tot de verbeelding sprekende soorten bij.  Met name het zichtbaar maken van het vroege stadium van de Grote stinkzwam, door het doorsnijden van het zogeheten duivelsei (zie foto hieronder), werd vooral door de kinderen erg bijzonder gevonden. Maar ook de Kostgangerboleet die parasiteert op de Aardappelbovist vond men interessant om te zien. Duidelijk was waar te nemen dat geparasiteerde exemplaren van Aardappelbovisten er min of meer verschrompeld en ingedeukt uitzagen, terwijl niet geparasiteerde exemplaren, even verderop, er florisant en mooi strak en rond bijstonden.  Natuurlijk was er ook aandacht voor de verschillende verschijningsvormen van paddestoelen, waaronder verschillen in vorm van de sporendragers, zoals plaatjeszwammen, gaatjeszwammen, stekelzwammen, stuifzwammen e.d. Er was genoeg materiaal op het excursietraject voor handen om dat allemaal goed te kunnen laten zien.

 

Maar niet alleen werd er gekeken en gevoeld, ook de reukorganen moesten aan de bak. Zonder moeite was dat het geval bij de Grote stinkzwam: die ruik je eerst voor je hem gezien hebt! Maar we kwamen ook een Sparrenstinktaailing tegen (een heel klein paddestoeltje), waarvan een kenmerk is dat hij ruikt naar rotte kool. Dus dat wilde iedereen wel eens zelf ruiken en dat paddestoeltje ging dan ook rond van neus tot neus.

 

Er werden ook opmerkelijk veel vragen gesteld over de eetbaarheid (en giftigheid) van paddestoelen. Dat was waarschijnlijk ingegeven door het feit dat kortgeleden een aantal keren in het nieuws is geweest dat er mensen waren overleden na het eten van paddestoelen. Zonder grondige kennis van zaken is het erg riskant om voor consumptiedoeleinden paddestoelen te verzamelen uit de natuur. Veel soorten lijken erg op elkaar en bepaalde soorten kunnen soms ook nog eens zodanig van kleur en vorm verschillen, dat moeilijk is vast te stellen met welke soort je precies van doen hebt. Dus blijft het erg oppassen geblazen en het advies is dan ook om er maar niet aan te beginnen!  

 

Verderop kwamen we nog een bijzondere paddestoel tegen. Op een hoop houtsnippers stonden enkele exemplaren van de Geaderde leemhoed, een soort die in 2003 in Nederland voor het eerst werd waargenomen. Vanuit ons land heeft deze -voor de wetenschap geheel nieuwe soort- zich inmiddels over meerdere landen van West-Europa verspreid. In de Puur Natuur rubriek in deKrant van 20 oktober j.l. is Cees Koelewijn daar al uitvoerig op ingegaan. Best een bijzondere waarneming dus.

 

De laatste paar honderd meter van de wandeling (een pad vlak langs de Mensingheweg met erg veel staand en liggend dood hout) was een mooi bijna feestelijke hoogtepunt van deze excursie. Vlak bij elkaar waren een flink aantal interessante en opvallende soorten te zien, o.a. de Porseleinzwam, de Vliegenzwam, de Oesterzwam, de Wite bultzwam, de Goudvliesbundelzwam en de Rechte koraalzwam.

 

Al met al was het een heel mooie excursie. Aan de gidsen gaf het erg veel voldoening dat met name de deelnemende kinderen zo enthousiast waren en alles van de paddestoelen wilde weten.

 

Felix van Dooren, natuurgids.